Magiczna Ukraina i kumoterstwo
Korupcja, polityka i magia: Czy Ukraina przypomina Amerykę Łacińską?
Były szef Biura Prezydenta Ukrainy, Andrij Jermak, został aresztowany na 60 dni pod zarzutem korupcji. Wyższy Sąd Antykorupcyjny Ukrainy stwierdził, że Jermak może wyjść na wolność po wpłaceniu kaucji w wysokości 140 milionów hrywien (ok. 11,5 mln złotych). Zaledwie kilka tygodni temu prezydent Wołodymyr Zełenski nałożył sankcje na Andrija Bohdana, również byłego szefa administracji prezydenckiej.
W opinii ambasador UE na Ukrainie, Kataríny Mathernovej, proces byłego bliskiego współpracownika prezydenta może zostać wykorzystany w wojnie hybrydowej przeciwko Ukrainie, jednak stanowi on jednocześnie świadectwo sprawnego działania ukraińskich instytucji antykorupcyjnych.
Pomimo zawiłości całej sprawy i szerokiego kontekstu politycznego obejmującego postacie Jermaka, Bohdana, Mindycza czy byłej rzeczniczki prasowej prezydenta, Julii Mendel, warto zwrócić uwagę na jeden szczególnie intrygujący wątek związany z religią i magią.
W trakcie rozpatrywania sprawy przez sąd okazało się, że Andrij Jermak korzystał z usług wróżki (wiedźmy), która na podstawie daty urodzenia doradzała mu, czy dany kandydat nadaje się na stanowisko w rządzie lub służbach państwowych. Część ukraińskich komentatorów oburzyła się, że takie praktyki są możliwe w nowoczesnym państwie w samym sercu Europy. Inni przypominali, że nie godzi się łączyć magicznych rytuałów z chrześcijaństwem.
W kontekście opisanych praktyk warto przypomnieć, czym jest synkretyzm religijny – to łączenie różnych, często sprzecznych tradycji, wierzeń i praktyk w nowy, spójny system. W kręgu chrześcijańskim najbardziej znanym przykładem tego zjawiska jest Ameryka Łacińska, gdzie wierzenia rdzennych ludów oraz tradycje afrykańskie splotły się z katolicyzmem. Przykładami takiego synkretyzmu są: kult Matki Boskiej z Guadalupe, Santería, kult Pachamamy, Candomblé, Santa Muerte (Święta Śmierć) czy Gauchito Gil w Argentynie.
Można postawić tezę, że synkretyzm religijny jest kolejnym argumentem na rzecz tego, iż obecna kultura polityczna Ukrainy (korupcija jest tym pierwotnym elementem) częściowo przypomina państwa latynoamerykańskie z początku XX wieku.
Jednocześnie w XXI wieku synkretyzm nie musi być postrzegany jako zagrożenie dla religijnej ortodoksji. Może on być świadectwem uniwersalizmu religijnego i przekonania, że sacrum przejawia się na różne sposoby. W tym kluczu można interpretować wydarzenia z ogrodów watykańskich z 2019 roku, kiedy to podczas Synodu dla Amazonii używano figurek Pachamamy (Matki Ziemi). Figurki te, przedstawiające nagą kobietę w ciąży, były obecne również podczas ceremonii w kościele Santa Maria in Traspontina.
Eugeniusz Bilonożko