Unia i Polska nie mogą „stracić Białorusi” na rzecz Rosji.
Podmitowość Mińska wraca do debaty. Bierność nie jest neutralna
Raport Defence24 „Nie możemy pozwolić sobie na utratę Białorusi” (We can’t afford to lose Belarus, Warszawa 2026) stawia tezę, że polityka Unii Europejskiej i Polski wobec Mińska od 2020 r. sprowadzona do sankcji i ograniczenia kontaktów nie jest neutralna.
Pogłębia uzależnienie Białorusi od Rosji, ogranicza wpływ Brukseli i Warszawy na sytuację u wschodniej granicy NATO oraz tworzy warunki do dalszej asymetrii. Autorzy (m.in. Aleksander Olech, Leon Pińczak, Karolina Kisiel, Amelia Wojciechowska) wskazują na potrzebę własnej, długoterminowej strategii UE, która odróżnia Białoruś od Rosji analitycznie, praktycznie i prawnie, wiąże każde ustępstwo z mierzalnym postępem, wspiera społeczeństwo obywatelskie (zwłaszcza młode pokolenie) i unika „fałszywego świtu”. Geografia się nie zmienia: Polska graniczy z Białorusią, a bierność oznacza, że decyzje o kształcie relacji podejmą inni.
Wydarzenia z września i października 2026 r. — tuż po publikacji raportu i kolejnych rundach amerykańsko-białoruskich — potwierdzają zarówno ograniczone „okno możliwości”, jak i ryzyka transakcyjności oraz pozornego ocieplenia.
Dyplomacja polsko-białoruska i transatlantycka
23 września 2026 r. szefowie dyplomacji Polski i Białorusi — Radosław Sikorski i Maksym Ryżenkow — spotkali się po raz pierwszy od dekady na marginesie Zgromadzenia Ogólnego ONZ w Nowym Jorku. Inicjatywa wyszła od strony białoruskiej („oni bardzo chcieli tej spotkania”). Rozmawiano o sytuacji na granicy (gdzie presja migracyjna spadła drastycznie — z ok. 15,5 tys. prób w I połowie 2025 r. do 235 w analogicznym okresie 2026 r.) oraz bezpieczeństwie regionalnym, w tym o zakazie wykorzystywania białoruskiego terytorium do przelotów rosyjskich dronów i pocisków. Sikorski określił to jako spotkanie „zapoznawcze” / „przebiśnieg”, podkreślił zwolnienie Andrzeja Poczobuta i zapowiedział otwarcie nowego budynku ambasady w Mińsku. Polska „jako państwo uznaje inne państwa, a nie rządy”. Polski dziennikarz Witold Jurasz twierdzi, że do Mińska na spotkania z tamtejszymi ekspertami jezdili polscy analitycy z PISM i OSW, a na rzecz resetu z Białorusią stoją polski służby specjalne.
Walerij Kawałeuski (kierownik Agencji Spraw Euroatlantyckich, wcześniej związany z gabinetem Swiatłany Cichanouskiej) ocenia to jako ostrożny, dwustronny krok z Polską, a nie zmianę kursu UE. Do pełnego restartu jest daleko — dominuje wojna w Ukrainie. Luty 2027 r. (przegląd unijnych sankcji przedłużonych do 28 lutego 2027) może być okazją do dyskusji o częściowym złagodzeniu (za konkretne ustępstwa: uwolnienia, zaprzestanie ścigania politycznego, kontrola granicy, dystans od wsparcia agresji), ale sankcje wojskowe pozostaną. Mińsk musi demonstrować działania, nie tylko słowa; toksyczna komunikacja „przeżyła się”. Demokratyczne siły na emigracji (Cichanouska i in.) powinny priorytetyzować kwestie humanitarne, by UE nie przeszła wyłącznie na bilateralne agendy.
Strona Cichanouskiej konsekwentnie sprzeciwia się koncesjom gospodarczym (np. tranzyt potażu przez Kłajpedę). Denis Kuczynski (doradca) podkreślał w marcu, że nie czas na dialog polityczny czy ekonomiczne ustępstwa. USA kontynuują transakcyjny model: więźniowie za wycinkowe ulgi. We wrześniu Coale i Łukaszenka doprowadzili do zwolnienia 25 osób i zdjęcia amerykańskich sankcji z Lakokraski i Bellesbumprom; wcześniej były większe fale (marzec, grudzień 2025). Według Viasny setki osób nadal pozostają w więzieniach. Pierwsza dostawa białoruskiego potażu do USA od lat (30 tys. ton z rosyjskiego portu Bronka, oczekiwana w Nowym Orleanie) potwierdza pragmatyzm Waszyngtonu.
21 września Trump ogłosił na Truth Social pracę nad „wielką umową” handlową z Białorusią na potaż (sole potasu do nawozów), tańszy niż kanadyjski — w kontekście sporu handlowego z Kanadą i kosztów dla amerykańskich farmerów. Łukaszenka odpowiedział, że wolumenów na inne rynki brakuje: „wszystko jest zakontraktowane”. Analitycy widzą w tym raczej blef lub doraźny sygnał niż trwałą strategię. Dla UE potaż (i tranzyt) pozostaje poza zasięgiem; Litwa i Polska odmawiały wcześniejszych próśb Waszyngtonu.
Wymiar wojskowy, hybrydowy i zewnętrzny
Nad Polską wielokrotnie we wrześniu i na początku października 2026 r. przelatywały algierskie wojskowe transportowce (Ił-76MD, Lockheed C-130H-30 Hercules, LM-100J). Część nadlatywała z terytorium Białorusi, inne leciały z Rosji (m.in. Moskwa-Wnukowo) i lądowały w Moskwie. Oficjalnie cele nieznane; prawdopodobnie współpraca wojskowo-techniczna Algierii z Rosją (sprzęt, części, personel). Algieria jest znaczącym dostawcą gazu do UE (ok. 18,2% importu rurociągowego, 8,1% LNG), co ogranicza skłonność do twardej reakcji. To ilustracja ograniczonego marginesu manewru Mińska i faktu, że Białoruś nie jest pełną stroną wojującą, choć udostępnia terytorium jako zaplecze.
Białoruskie KGB aresztowało kilkunastu oficerów (m.in. z 50. Mieszanej bazy lotniczej w Maczuliszczach), powiązanych z wcześniejszym zatrzymaniem podpułkownika Dmitrija Zorii (emigrant do Polski, związany z opozycją, m.in. Walerijem Sachaszczykiem). To sygnał kontroli wewnętrznej i walki z „szpiegostwem” na rzecz opozycji, niekoniecznie pełnej kontroli Kremla. Gen. Andriej Łukjanowicz (szef Sił Powietrznych i Obrony Przeciwlotniczej) mówił o poprawnych relacjach wojskowych z Polską i braku zagrożenia z jej strony; odnotowano spadek aktywności militarnej przy zachodnich granicach Białorusi oraz kontynuację operacyjnych powiadomień o lotach.
Minister obrony Wiktor Chrenin uczestniczył w 13. Forum Xiangshan w Pekinie (15–17 września), prezentując białoruskie propozycje „stabilizacji bezpieczeństwa międzynarodowego” i rozmawiając z chińskimi oraz innymi partnerami. To kolejny kanał dywersyfikacji poza Moskwą, choć w ramach sojuszu.
Opozycja, propaganda i wewnętrzne napięcia
Białoruscy propagandyści (kanał związany z Ramanem Pratasiewiczem) oskarżyli aktywistę Denisa Daszkiewicza o rzekome planowanie zamachu na dzieci Swiatłany Cichanouskiej. Podstawą były prywatne wiadomości, w których (po cofnięciu statusu uchodźcy w Polsce) pisał retorycznie o „grochnięciu dzieci”, by zwrócić uwagę na swoją sprawę. Daszkiewicz przyznał się do sformułowań, ale zaprzeczył jakimkolwiek działaniom; twierdził, że białoruskie służby poznały korespondencję i oficjalnie ostrzegły Polskę o „terakcie”. Wcześniej zgłaszał ABW próbę werbunku do szpiegostwa. Sprawa pokazuje instrumenty hybrydowe (dezinformacja, presja na emigrację) i wewnętrzne podziały opozycji, a jednocześnie realne represje i problemy uchodźców.
Wnioski praktyczne
Fakty potwierdzają tezy raportu. USA prowadzą politykę wymiany bez regionalnej strategii. UE utrzymuje sankcje i nie buduje nowej architektury. Polska jest już zaangażowana (przyjmuje zwolnionych, rozmawia na szczeblu ministrów, ma spadek presji granicznej), ale brakuje publicznej, długoterminowej koncepcji, która odróżnia Białoruś od Rosji, kalibruje każde otwarcie (komunikacja, selektywne kanały gospodarcze) z mierzalnym postępem i nie zostawia młodzieży oraz gospodarki wyłącznie rosyjskiej przestrzeni.
Ryzyko jest podwójne: gesty Mińska (zwolnienia, spotkanie, zgoda na powrót Poczobuta) mogą być odczytane jako przełom, choć są elementem polityki transakcyjnej; dalsze czekanie, aż USA lub inni wyznaczą ramy, oznacza utratę podmiotowości. Raport nie wzywa do zniesienia sankcji ani uznania reżimu. Wzywa, by Warszawa i Bruksela przestały mylić ostrożność z brakiem polityki. Jak ujęto to w dyskusji panelowej: „Spychanie Białorusi w stronę Rosji nie czyni Europy bezpieczniejszą”. Geografia i wyzwania hybrydowe (migracja, drony, logistyka przez Białoruś) tego nie zmienią.
Opracowanie WY

